Powiat śremski u trumny Romana Dmowskiego

87 lat temu, 2 stycznia 1939 roku o godz. 1.15 w Drozdowie pod Łomżą zmarł Roman Dmowski. Cała Wielkopolska okryła się żałobą, więc nie ominęło to też naszego regionu. Społeczeństwo powiatu śremskiego zorganizowało wiele uroczystości, nabożeństw i wysyłało depesze kondolencyjne.

Roman Dmowski jako delegat Polski na Konferencję Wersalską i aktywny dyplomata w czasie Powstania Wielkopolskiego, a także lider obozu narodowego, który obok Narodowej Partii Robotniczej był najsilniejszym stronnictwem politycznym – miał duże poparcie w naszym regionie. Dlatego też informacja o jego zgonie wywołała głębokie poruszenie w Grodzie Przemysława. Główne nabożeństwa pogrzebowe zostały zorganizowane 7 stycznia w Warszawie w Archikatedrze pw. św. Jana Chrzciciela i ciało polskiego męża stanu spoczęło na Cmentarzu Bródnowskim. Mieszkańcy regionu mogli skorzystać ze specjalnego pociągu z Poznania na pogrzeb, który wyjeżdżał dzień wcześniej o godz. 22.15. na przejazd koleją do stolicy Wielkopolski każdy miał 50% zniżki. Nie wiadomo ile osób pojechało, lecz zapewne każde z kół Stronnictwa Narodowego wysłało delegację wraz z chorągwią.

Niestety nie ma na dzień dzisiejszy wielu źródeł na temat wszystkich obchodów żałobnych na terenie powiatu śremskiego. Nie udało mi się znaleźć jakichkolwiek informacji związanych z gminami Książ Wlkp. i Brodnica. Na pewno jakieś obchody zostały zorganizowane, gdyż np. koło Stronnictwa Narodowego w Książu było bardzo aktywne, tym bardziej w czasie ówczesnej samorządowej kampanii wyborczej.

Reklama

Śrem

Reklama

Na wieść o zgonie Romana Dmowskiego społeczeństwo Śremu okryło się głęboką żałobą. Na ulicach miasta pojawiły się chorągwie o barwach narodowych, spowite kirem, oraz liczne flagi żałobne. Z powodu ogólnonarodowej żałoby zostały odwołane różne imprezy i zabawy karnawałowe. Ponadto odnotowano, że do siedziby Zarządu Głównego Stronnictwa narodowego dotarła depesza kondolencyjna wysłana przez Zarząd SN w Śremie:

Jednocząc się z całą Polską w głębokim żalu po stracie Wodza Narodu – Wielkiego Polaka, śp. Romana Dmowskiego, całego przesyłamy tą drogą, w imieniu Koła Stronnictwa Narodowego i całego społeczeństwa narodowego wyrazy hołdu i głębokiego współczucia. Niech żyje Wielka Polska, Czołem.

Śrem.

Władze śremskiego koła partii przedsięwzięły czynności przygotowawcze do uroczystego obchodu żałobnego. Organizatorzy zaprosili społeczeństwo śremskie oraz wszystkie organizacje i towarzystwa, stojące na gruncie narodowym, na wzięcie w nabożeństwie żałobnym jak najliczniejszego udziału wraz z pocztami sztandarowymi.

W święto Trzech Króli cały narodowy Śrem oddał hołd pamięci Romana Dmowskiego. W sali hotelu Centralnego, przyozdobionej zielenią i kirem przy tłumnym udziale miejscowego społeczeństwa odbyła się podniosła akademia żałobna. Na tle sztandarów narodowych i mieczów Chrobrego zawieszono spowity całunem portret Zmarłego. Zebranie żałobne rozpoczął prezes kola Stronnictwa Narodowego Edward Worsztynowicz, po czym p. Kaczmarek odczytał apel żałobny z ostatnich chwil życia Romana Dmowskiego, wysłuchany przez wszystkich w postawie stojącej i z głębokim skupieniem. Pamięć ukochanego Prezesa uczczono jednominutowym milczeniem. Wzruszającą elegię na śmierć Romana Dmowskiego wypowiedziała Henryka Kaczmarkówna. Z kolei dłuższe wspomnienie pośmiertne poswięcił życiu i wiekopomnym dziełom „Wskrzesiciela Zjednoczonej Polski” Henryk Misiak, który również zadeklamował wiersz Konstantego Dobrzyńskiego „Ostatni apel”. Akademię zakończono odśpiewaniem „Hymnu Młodych”.

W sobotę dnia 7 stycznia o godz. 8.30 w kościele farnym została odprawiona uroczysta msza św. żałobna za spokój duszy śp. Romana Dmowskiego. Zebrały się rzesze społeczeństwa miejscowego, by modlić się o zbawienie duszy polskiego męża stanu. W prezbiterium świątyni przybranym zielenią ustawiono katafalk, otoczony jarzącymi się świecami i okryty sztandarem narodowym, obok którego zaciągnęli honorową wartę umundurowani członkowie oraz poczet sztandarowy Str. Narodowego. Dalsze miejsca wypełnił narodowy klub radziecki, władze organizacyjne i liczne towarzystwa z chorągwiami: Bractwo Kurkowe, Hallerczycy, stowarzyszenia Akcji Katolickiej i młodzieży. Wigilie i egzekwie celebrował w otoczeniu miejscowego duchowieństwa ks. mansjonarz Maksymilian Sommer, po czym ks. Stefan Szczeblowski odprawił uroczystą mszę św. żałobną. Nastrojowe pienia wykonał chór męski pod batutą Jana Chryzostoma Borowiaka. Nabożeństwo zakończono wspólną modlitwą za duszę Romana Dmowskiego. W południe rozbrzmiały w kościołach śremskich dzwony.

Rada Miejska Śremu na ostatnim posiedzeniu obecnej kadencji, które się odbyło w dniu 11 stycznia, uczciła pamięć Romana Dmowskiego oraz ks. kardynała Aleksandra Kakowskiego chwilą ciszy. Członek Narodowego Klubu Radzieckiego Stanisław Skotarczak wniósł następnie nagły wniosek do porządku obrad o nadanie parkowi miejskiemu, który dotychczas nie miał nazwy, miana „Parku im. Romana Dmowskiego”. Rada Miejska wniosek jednogłośnie poparła i ty samym park otrzymał swojego patrona. Prawdopodobnie pomysł wysunął w kuluarach były prezes Towarzystwa Upiększania Miasta Śremu, opiekującego się parkiem – Sylwester Szczepski, który był związany z endecją. Takie podejrzenia są umotywowane notatkami śp. Aleksandra Śmigielskiego, w których napisał: „Park Romana Dmowskiego, którego inicjatorem był mój dziadek Sylwester Szczepski”.

8 stycznia 2023 roku z inicjatywy Śremskiego Instytutu Historii i sfinansowaniu oraz realizacji projektu przez gminę Śrem, przy wejściu do Parku Miejskiego im. Powstańców Wielkopolskich został oficjalnie odsłonięty głaz pamięci nadania imienia parku miejskiemu Romana Dmowskiego. Treść wmurowanej tablicy, którego autorem jest autor tego artykułu, prezentuje się następująco:

„Dnia 11 stycznia 1939 roku Rada Miejska w Śremie uchwaliła nadanie Parkowi Miejskiemu imienia Romana Dmowskiego

Roman Dmowski (1864-1939)

Polski mąż stanu, działacz niepodległościowy, nestor polskiej idei narodowej, założyciel Ligi Narodowej i Komitetu Narodowego Polskiego, sygnatariusz traktatu wersalskiego, minister spraw zagranicznych.

8 stycznia 2023 roku”

Także w styczniu na zebraniu Tow. Rzemieślniczo-Przemysłowego w sali hotelu Centralnego przy licznym udziale członków pod przewodnictwem prezesa p. Józefa Szuberta upamiętniono Romana Dmowskiego. Na początku obrad przewodniczący poswięcił dłuższe wspomnienie zmarłego, po czym zebrani oddali hołd „Hetmanowi Polski Odrodzonej” przez powstanie z miejsc i chwilę ciszy. Środowisko śremskiego rzemiosła dało tym samym znaczący wyraz uczuciom jakie żywi wobec Dmowskiego i jego myśli politycznej.

Warto też wspomnieć, że osobistą depeszę kondolencyjną do Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego wysłał Tadeusz Ossowidzki – właściciel majątku w Zbrudzewie:

Przeogromnym bólem targa dziś każdym prawdziwym polskim sercem niepowetowana strata dla Narodu, śmierć jednego z najwiekszych jego Synów, Śmierć Wodza, Romana Dmowskiego. Jego Wielki Duch będzie nam orędownikiem u Tronu Najwyższego. Cześć Jego pamięci, która będzie wieczna w sercach naszych.

Ossowidzki — Zbrudzewo.

Dolsk

Na wiadomość o zgonie Romana Dmowskiego Dolsk przybrał wygląd żałobny. Wywieszono natychmiast sztandary przybrane kirem. Tutejsze struktury Stronnictwa Narodowego wysłały do Zarządu Głównego depeszę kondolencyjną:

Z powodu zgonu Twórcy i wieloletniego Kierownika ruchu narodowego, Twórcy niepodległości Polski i gorącego patrioty oraz największego Męża Stanu na miarę europejską, Romana Dmowskiego wyrazy głębokiego żalu śle

Stronnictwo Narodowe, Koło Dolsk, pow. Śrem

Stronnictwo Narodowe odbyło w piątek 6 stycznia uroczyste zebranie, na którym uczczono pamięć Dmowskiego. Nazajutrz w kościele parafialnym pw. Michała Archanioła w Dolsku ks. prob. Kurpisz odprawił uroczystą mszę św. żałobną za spokój duszy śp. Romana Dmowskiego. Na mszy św. było obecne kierownictwo Koła SN z kierownikiem Stanisławem Ochockim na czele oraz tłumy członków i sympatyków SN.

Natomiast w niedzielę 15 stycznia odbyło się w Dolsku wielkie zebranie przedwyborcze Stronnictwa Narodowego w Sali p. Pielocha, która nie zdołała pomieścić wszystkich zebranych. Uczestników przywitał Stanisław Ochocki oddając hołd zasługom Romana Dmowskiego.

Wybory samorządowe

Przywiązanie do postaci głównego ideologa polskiej idei narodowej obywateli powiatu śremskiego potwierdziły wyniki wyborów do rad miejskich Śremu, Dolska i Książa Wielkopolskiego z 22 stycznia 1939 roku. Stronnictwo Narodowe w Śremie zdobyło 8 na 16 mandatów. Do dziewięciu i samodzielnej większości zabrakło im tylko trzech głosów. Natomiast w dwóch pozostałych miastach lista narodowa otrzymała taką samą liczbę miejsc – 5 na 12 możliwych, uzyskując podobny wynik do chadecji ze Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Ogółem we wszystkich 32. miejscowościach na listy Stronnictwa Narodowego zagłosowało 51,5% wyborców przy bardzo wysokiej frekwencji, typowej dla tamtych czasów.